Armenia zaniepokojona kaukaskim wyścigiem zbrojeń
Ostry rozwój budżetów obronnych i towarzysząca im militaryzacja krajów Południowego Kaukazu martwi międzynarodową zbiorowość rozwój w wydatkach na zbrojenia w Armenii, Azerbejdżanie i Gruzji przekracza rozwój dochodu narodowego brutto 20-40-krotnie.
Jednak na militaryzacje regionu wypada dosięgać wzrokiem w szerszym kontekście. Sztokholmski Instytut Badań nad Pokojem – SIPRI szacuje, iż światowe wydatki na zbrojenie w ubiegłym roku wyniosły 1,2 trylion dolarów amerykańskich i dawny o 3,5 odsetek wyższe niż w roku poprzedzającym.
Na ktoś milion mieszkańców Południowego Kaukazu przypada 75 czołgów i 85 jednostek artylerii. To o do licha i trochę większa proporcja niż u trzech dużych państw sąsiadujących z regionem - Iranu, Rosji i Turcji. strzałka ilości broni w trzech nie uznawanych separatystycznych terytoriach w regionie – Abchazji, Osetii Południowej i Górskim Karabachu, wykazuje rozwój wokół trzykrotny.
Sugeruje to, iż pomimo zakończenia zimnej wojny i wysiłków na rzecz nowej międzynarodowej konstrukcji bezpieczeństwa, większa część krajów permanentnie wierzy, iż najlepszym sposobem obrony jest utrzymywanie efektywnej armii.
Budżet wojskowy Armenii w 2007 roku wynosi 271 milionów dolarów, innymi słowy 3,5% dochodu narodowego brutto. Wydatki spowodowane są zagrożeniem ze strony Azerbejdżanu czy potencjalnym ze strony Turcji.
Rząd Armenii odrzuca oskarżenia, iż przekracza przydziały udzielone mu w toku traktatu o Siłach Konwencjonalnych w Europie z 1990 (CFE) i utrzymuje, iż zachowuje limity i zapobiega nowemu wyścigowi zbrojeń na Kaukazie (Azerbejdżan ze swojej strony oskarża Ormian o utrzymywanie zasobów zbrojnych abstrahując od CFE w Górskim Karabachu).
Międzynarodowi inspektorzy, w tym wielu z Turcji – "odwiecznego wroga" Armenii potwierdzają, iż republika Armenii nie przekracza przydziałów przyznanych przez CFE.
Armenia jest oskarżana o militaryzację regionu przez recepcja uzbrojenia od Rosjan z ich byłej 62-ej bazy wojskowej w Akhalkalaki w Gruzji – dzisiaj zamkniętej , do rosyjskiej bazy w Gyumri w Armenii.
Oficjele ormiańscy odpowiadają stwierdzeniem, iż większa część wyposażenia to pojazdy i amunicja, i jego zespół jest własnością sił rosyjskich, a nie ormiańskich. Twierdzą oni, iż cale przedsięwzięcie jest jawne i odbywa się za układ władz Gruzji, w zgodzie z zapisami CFE.
Armenia przygląda się azerbejdżańskiemu zwiększaniu środków na zbrojenie rok w rok i oskarża swych sąsiadów o łamanie CFE. na rzecz przykładu w 2006 roku Azerbejdżan deklarował, iż posiada 217 czołgów i kupił 41 czołgów z Ukrainy i Białorusi, przekraczając w ten wyjście liczbę 38 przyznaną w toku CFE.
Były minister obrony Armenii - Vagarshak Harutiunian mówi: ”Nie wiadomo za bardzo, w jakim zakresie OBWE i NATO są w stanie wymóc na Baku posłuszeństwo ustalonych przydziałów. W tej sytuacji jasnym jest, iż Azerbejdżan ma obowiązek ewentualnie okazać się z CFE ewentualnie zacząć je respektować”.
Ormianie utrzymują, iż Azerbejdżan wykorzystuje wzmocniony budżet obronny, dzięki większym dochodom z ropy, by wymóc jednostronne koncesje na przestrzeni negocjacji ws. Górskiego Karabachu. chociaż dodają, iż eskalacja azerbejdżańskich zbrojeń jest niezbędnym, lecz nie wystarczającym warunkiem do wznowienia walk.
Niewiele znaczy, iż niechybnie znaczna część wydatków militarnych Azerbejdżanu jest przeznaczona na siły morskie na Morzu Kaspijskim, a przez to nie skierowana kawa na ławę przeciw Górskiemu Karabachowi czy Armenii. liczny w tym rozległym i bogatym w energię zagłębiu są potencjalnym źródłem konfliktu w przyszłości. Baku jest również zmuszone do utrzymywania części swoich sił w innych regionach kraju – np. na południowej granicy, by parować inne potencjalne zagrożenia.
“W odpowiedzi na rozwój wydatków wojskowych Azerbejdżanu, bok ormiańska skupia się na tańszych systemach obronnych” - mówi Sergei Minasian, ekspert wojskowy, sobowtór dyrektora Kaukaskiego Instytutu Mediów w Erewaniu. “Armenia również używa rozsądnie swego członkostwa w CIS Wspólnym Pakcie Bezpieczeństwa i sojuszu z Rosją. na rzecz przykładu pod koniec 2006 roku, Baku kupiło drogi, dzisiejszy myśliwiec MiG-29 od Ukraińców. nieomal w tym samym czasie ogłoszono, iż rosyjsko-ormiański system przeciwlotniczy znajdujący się w Armenii, zostanie zastąpiony przez nowocześniejszy i postawiony w warstwa społeczna gotowości bojowej.”
Zarówno NATO jak i Rosja dokładają swoją cegiełkę do militaryzacji Południowego Kaukazu. NATO i CIS rywalizują o wpływy raczej niż skupiają się na otwartej agresji. Aktywność NATO w regionie spotyka się z życzliwością Armenii, która gościła manewry Sojuszu.
Jednakże jak do tej pory, relatywną stabilizację gwarantowała w dużej mierze balans militarna, której głaz węgielny stanowił układ CFE. jeśliby układ CFE zacznie się rozpadać prawdopodobnie to zawrzeć do destabilizacji i wzrostu napięcia na Południowym Kaukazie, gdzie prawdopodobnie od nowa powstać groźba wybuchu nierozwiązanych konfliktów.